güdümlü füzeler

SLM..

BUNLA ILGILI BIR MAKALE

GÜDÜMLÜ FÜZELİ HAVA SAVUNMA SİSTEMLERİ

Hava savunma sistemleri olarak üretilmiş olan güdümlü füze sistemleri genel olarak zırhlı araç şasisi üzerine monte edilmiştir. Bundaki temel amaç yüksek mobilite sayesinde daha elastik bir hava savunma sistemine sahip olmaktır. Şu da unutulmamalıdır ki yüksek harekat yeteneğine sahip bir hava sistemi sabit sistemlere nazaran daha etkilidir ve bu sistemlerin yerlerini tespitini zorlaştırmaktadır. Bu sistemlerin önemli birkaçını bu yazıda tanıtmaya çalışacağım.

Bu füzeler ağırlıklı olarak 4 ana kategoride toplanmıştır. Bunlar;

· Kısa menzilli (Low Level Air Defence LLAD)
· Orta menzilli (Medium Level Air Defence MLAD)
· Uzun menzilli (Long Level Air Defence LoLAD)
· Omuzdan atılan güdümlü füzeler

KISA MENZİLLİ (Low Level Air Defence LLAD)

ADATS
M113 ve türevi zırhlı taşıyıcı araçlar üzerine monte edilebilen etkili bir kısa menzilli güdümlü hava savunma sistemidir. Bu sistem hava savunma amaçlı olduğu kadar tank savar silahı olarak da kullanılmaktadır. Bu yüzden “Air Defence Anti Tank System – ADATS” olarak adlandırılmıştır. Füze 12.5 kg harp başlığına, 3 Mach hızına sahiptir. Diğer özellikleri; 8 füze kapasiteli bir lançerden fırlatılıp, etkili menzili 8 km’dir. Uçaklar için tespit menzili 24 km, helikopterler için ise 8 km’dir. Füze halen Kanada ve Tayland silahlı kuvvetlerinde kullanılmaktadır.

CROTALE
Zırhlı taşıyıcı araçlar üzerine monte edilebilen bu kısa menzilli güdümlü hava savunma sistemi Fransız Thomson-CSF üretimidir. Lançerlerinden Elektro Optik (EO) ve Elektro Manyetik (EM) sensörleri ile donatılmış 8 adet VT1 füze fırlatabilmektedir. Füze 15 kg harp başlığına sahiptir. 8 km içerisinde füze 35g manevra kabiliyetine sahiptir. Azami menzili 13 km olan füze, 12 km irtifada etkin bir şekilde kullanılabilmektedir. C ve X bandında çalışan çok bimli HSA radarı ile birlikte aynı anda 20 hedef gözleyebilmekte ve 8 hedefi izlemektedir. Füze halen Yunanistan, Çin, Finlandiya, Güney Afrika ve Tayvan silahlı kuvvetlerinde kullanılmaktadır.

ROLAND
Euromissile firması tarafından üretilen mobil bir hava savunma sistemidir. Çift taraflı lançerlerden fırlatılmaktadır. Sistem 16 km menzile sahip Pulse-Doppler radardı tarafından kontrol edilen, 9.1 kg harp başlığına (6m yarı çapında tahribat yapan) sahip, 8 km azami menzile sahip, 2 mach hızında füzeler kullanmaktadır. Füze halen Almanya, Fransa, Brezilya, İspanya ve Venezüella silahlı kuvvetlerinde kullanılmaktadır.

RAPIER
Radar kontrollü (Blindfire) bir hava savunma füzesi olan Rapier, BAE System tarafından üretilmektedir. Araçla çekili bir füze olup tekerlekli araçlarla çekilerek kurulan bir füzedir. Mk1 tipinin sürati 2 Mach ve menzili 6.5 km’dir. Mk2 tipinin ise sürati 2.5 Mach, menzili ise 8 km’dir. Füzenin menzilli 8 km olup proximity tapaya sahip 12 kg’lık harp başlığı kullanmaktadır. Füze, 23 km yarı çapında bir bölgenin renkli görüntüsünü verebilen, dost ve düşman uçaklarını sahip olduğu IFF teçhizatı sayesinde ayırt edebilen, elektronik yanıltma uygulayan tehdidi (ECM/EKT) ayrı sembollerle gösteren çok gelişmiş bir radar tarafından yönlendirilmektedir. Füze halen İngiltere, Türkiye, Almanya, İsviçre, Avustralya ve İran silahlı kuvvetlerinde kullanılmaktadır.

TOR-M1 (SA-15)
TOR-M1 her türlü hava ve iklim şartında görev yapabilecek yüksek manevra kabiliyetli mobil bir sistemdir. Füze, 9A331 muharebe aracına konuşlandırılmış 4 lançerli sistemden geniş bir spektrumda atış yapmaktadır. 3D Doppler tarafından yönlendirilmekte olan füze, aktif radyo sinyallerine güdümlenmektedir. Radarının azami tespit mesafesi 25 km olup bu radar aynı anda 48 hedefi takip edebilmekte ve 2 hedefe angaje olabilmektedir. Füze 14.5 kg ağırlığında proximity harp başlığına sahip olup, 3 Mach hızında 12 km azami menzile sahiptir. Füze halen Rusya, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi, Beyaz Rusya, Çin ve Ukrayna silahlı kuvvetlerinde kullanılmaktadır.

ORTA MENZİLLİ (Medium Level Air Defence MLAD)

I-HAWK
Raytheon tarafından geliştirilmiş orta menzilli hava savunma sistemlerinin en etkili olanlarındandır. Orta menzilde bulunan tehditler kadar, kısa menzilli tehditlere de angaje olabilmektedir. Açık adı “Homing All the Way to Kill”dir. Standart lançerinde 3 adet füze taşımaktadır. Lançerler tekerlekli araçlar tarafından çekilerek konuşlandırılmaktadır. “I” takısı Imroved (Geliştirilmiş) anlamına gelmektedir. Azami menzili 35 km ve azami irtifası 18 km olmakla birlikte bir İsrail I-Hawk füzesi 1982 yılında 21 km irtifada bulunan bir Mig-25’i düşürmüştür. Füzenin sürati 2.5 Mach olup, 30 kg harp başlığı taşımaktadır. Bu başlık parça ve infilak tesirlidir. Füze halen ABD, Türkiye, Mısır, İran, İsrail, Japonya, Ürdün, Kuveyt, Suudi Arabistan, Singapur, Güney Kore, İsveç, Birleşik Arap Emirlikleri, Yunanistan, Fransa, Almanya, İtalya, Hollanda, İspanya, İngiltere ve Norveç kuvvetlerinde kullanılmaktadır.

AIM-120 (AMRAAM)
Aslında en etkili “Geliştirilmiş Orta Menzilli Havadan Havaya Füze” sistemlerinden biri olan AIM-120 tadil edilerek I-Hawk sistemleri ile koordineli çalışabilecek bir düzeye getirilmişlerdir. 8 adet AIM-120 füzesi tadil edilmiş I-Hawk lançerlerinden ateşlene bilmektedir. Füzeler AN/MPQ-61 (Hedef aydınlatma), AN/MPQ-64 (Atış kontrol) radarı tarafından hedefe yönlendirilmektedirler. Geliştirilen, at ve unut prensibi ile çalışan AIM-120 füzelerinin tesirli menzili 65 km’dir. Füze 1995’ten günümüze halen ABD silahlı kuvvetlerinde kullanılmaktadır.

BUK-M1 (SA-11)
Rus sistemi olan bu orta menzilli hava savunma sistemi aslen I-Hawk karşılığı olmakla birlikte, SA-11 tam mobil ve otomatik yönlendirilmeli bir füze sistemidir. Sistem aynı anda 6 hedefi takip edebilen ve 4 hedefe angaje olan bir yönlendirme sistemine sahiptir. Hedef tespit radarı 25 km irtifa ve 100 m irtifadaki hedefler için 35 km menzildeki hedefleri tespit edebilmektedir. Füzenin sürati 830 m/sn’dir ve azami menzili 36 km (22km irtifada)’dır. Radar güdümlü olan füze 70 kg harp başlığına sahiptir. Füze halen Rusya, Çin, Ukrayna, Suriye, Hindistan, Finlandiya ve Sırbistan silahlı kuvvetlerinde kullanılmaktadır.

UZUN MENZİLLİ (Long Level Air Defence LoLAD)

NİKE HERCULES
ABD Western Electronic tarafından geliştirilmiş uzun menzilli bir, yer konuşlu bir uzun menzilli bir füzedir. Füze Satıhtan satıha atışta yapabilmekte olup bu sırada menzilli 185km’dir. Asıl hedefleri olan hava hedeflerine karşı kullanıldıklarında menzilleri 185 km olup, 30 km irtifada etkili olmaktadırlar. Füzenin hızı 3.65 Mach’dir. Füze halen Türkiye, Yunanistan, Güney Kore ve Tayvan silahlı kuvvetlerinde kullanılmaktadır.

PATRIOT
Uçaklar ve balistik füzelere karşı kullanılan uzun menzilli, yer konuşlu bir hava savunma sistemidir. Radarı aynı anda 100 hedefi takip edip, sistem 9 adet füzeyi 3 farklı hedefe yönlendirebilmektedir. Füze 20g kuvvetinde manevra yapma becerisine sahip olup, 5 Mach hızına ve 84 kg (PAC-2) harp başlığına sahiptir. Füze halen ABD, Almanya, Yunanistan, İsrail, Japonya, Hollanda, Suudi Arabistan ve Tayvan silahlı kuvvetlerinde kullanılmaktadır.

S-300V
SA-12A ve SA-12B olarak iki tipi bulunan Rus yapısı uzun menzilli, mobil bir sistemdir. Füzelerinin tip SA-12A için 3M83 ve SA-12B için ise 3M82’dir. Uçaklar dışında, balistik füzelere karşıda kullanılmakta olup radarı aynı anda 200 hedefi gözetleyebilmektedir. 3M82 füzesi için 2 füze taşıyan 9A82 lançeri, 3M83 füzeleri için ise 4 füze taşıyan 9A83 lançeri kullanılmaktadır. Sistemde böylece 6 lançer olup aynı anda kontrol edilebilmektedir. 3M83 füzesinin azami menzili 75 km, hızı 1700 m/sn ve irtifası 25 km’dir. 3M82 füzesinin azami menzili 100 km, irtifası 30 km ve hızı 2400 m/sn’dir. Her iki füzenin balistik füzelere karşı azami menzili 40 km’dir. Harp başlıkları 150 kg’dır. Füze halen Rusya, Yunanistan, Çin, Beyaz Rusya, Ukrayna ve Hindistan silahlı kuvvetlerinde kullanılmaktadır.

OMUZDAN ATILAN GÜDÜMLÜ FÜZELER

STINGER
Tek er tarafından, omuzdan atılan çok kısa menzilli, IR+UV alıcılı ve at ve unut prensibi ile çalışan bir füzedir. Omuzdan atılan füzeler daha çok helikopterler için planlanmış ancak günün koşullarında radarlara yakalanmamak için alçaktan uçan uçaklar içinde bir tehdit teşkil eder olmuşlardır. Stinger füzelerinin etkili menzili 6 km ve maksimum yakalama irtifası 3 km’dir. Bu füzeler geliştirilmeye tabi tutulmuşlar ve vuruş hassasiyetleri %95’e çıkarılmıştır. Füzenin hızı 2.2 Mach’tır.
Füze ayrıca zırhlı paletli ve tekerlekli araçların üzerine entegre edilen lançerler sayesinde de kullanılmaktadır. Aselsanın önderliğinde bu füzeler M113 (Atılgan 8 füzeli), Hücumbotlara (Bora 8 füzeli) ve Land Rover 130 (Zıpkın 4 füzeli) araçlarına takılan lançerlerden de fırtalılmaktadırlar. Füze hemen hemen bütün NATO üyesi ülkelerin silahlı kuvvetlerinde kullanılmaktadır.

IGLA-1 (SA-16)
Rus yapımı olan bu füze Amerikan stinger benzeri omuzdan atılan bir hava savunma sistemidir. IR güdümlü olup 4.5 km menzilde, azami 2.5 km irtifadaki tehditlere angaje olabilmektedir. Füze 2 kg harp başlığına sahip olup hızı 1.5 Machtır. Füze halen Rusya, Suriye, Ermenistan, Irak, Gürcistan, İran ve Bulgaristan silahlı kuvvetlerinde kullanılmaktadır.

SA-7 GRAIL
Bu silahta SA-16 benzeri olup 3.5 km azami menzile ve 1.5 km irtifadaki hava tehditlerine yönlendirilen IR güdümlü bir füzedir. Füzenin hızı 1.5 Mach olup halen Rusya, Çin, Suriye, Irak, İran ve eski Doğu Bloğu ülkeleri silahlı kuvvetlerinde kullanılmaktadır.

SONUÇ
Pilotları bekleyen buna benzer daha birçok yerden-havaya füze sistemi vardır. Bu yazıda hepsini sizlere ulaştırmam çok zor olur. Bu yüzden sadece belli başlı bazılarını size ulaştırabiliyorum. Böylece bir pilotun hedefe varana kadar birçok tehlikeyi atlatması gerektiğini ve kullandığı 40 milyon dolarlık uçağı geri getirmek için ne kadar büyük tehlike atlattığını umarım biraz olsun anlamış olursunuz.

Yararlanılan Kaynaklar-Füze Sistemleri Dökümanı
-Hava Savunma Okulu Yayınları
-Savunma ve Havacılık Dergisi