İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi

AÇIKLAMA: İnsan hakları evrensel beyannamesi, birleşmiş Milletler Genel Kurulunca 10 Aralık 1948 günü kabul edilmiştir.Türkiye Cumhuriyeti Anayasasında belirtilen temel niteliklerinden biride "İnsan Haklarına saygılı olmaktır"(Mad.2.) Aşağıdaki metin 27 Mayıs 1949 tarih ve 7217 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan metindir.

Birleşmiş Milletler Genel Kurulu,
Başlangıç:
İnsanlık ailesinin tüm üyelerinin niteliğindeki onuru ve eşit ve ayrılmaz haklarını tanımanın dünyada özgürlük, adalet ve barışın temeli olduğunu,
İnsan haklarını gözardı ederek hor görmenin insanlık vicdanını yaralayan barbarca eylemlerle sonuçlandığını ve insanlığın söz ve inanç özgürlüğüyle korku ve yokluktan arınma özgürlüğünden yararlanacağı bir dünyanın herkesin en yüksek beklentisi olduğunun ilan edilmiş bulunduğunu,
İnsanın zorbalık ve baskıya karşı son bir yol olarak ayaklanmaya başvurmak zorunda bırakılmaması için, insan haklarının hukuk düzeniyle korunması gerektiğini,
Uluslararasında dostça ilişkiler geliştirmeyi özendirmenin temel olduğunu, birleşmiş Milletler halklarının Birleşmiş Milletler Antlaşması'nda temel insan haklarına, insan kişiliğinin onur ve değerine,erkeklerle kadınların hak eşitliğine olan inancını yeniden belirttiğini ve daha iyi bir yaşam düzeyi sağlamaya karar vermiş olduğunu,
Üye Devletlerin Birleşmiş Milletlerle işbirliği içinde, insan haklarının, temel özgürlüklerin evrensel olarak saygı görüp gözetilmesini sağlamayı yükümlendiklerini,
Bu hak ve özgürlükler konusunda ortak bir anlayış oluşturmanın bu yükümlülüğün tam olarak gerçekleşmesi için büyük önem taşıdığını göz önüne alarak, Toplumun her bireyi ve her organının bu bildirgeyi sürekli göz önünde bulundurarak Eğitim ve Öğretim yolu ile bu hak ve özgürlüklere saygıyı geliştirmeye, Ulusal ve Uluslararası geliştirici önlemlerle gerek üye devlet hakları, gerekse bu devletlerin yargı yetkisi içindeki ülkelerin hakları arasında bu hak ve özgürlüklerin, evrensel ve etkin biçimde tanınıp gözetilmesini sağlamaya çaba göstermeleri amacıyla, tüm halklar ve uluslar için bir ortak başarı ölçüsü olarak İnsan Hakları Evrensel Bildirgesini ilan eder.

Madde 1- Her insan özgür, onur ve haklar bakımından eşit doğar. Akıl ve vicdanla donatılmış olup birbirine karşı kardeşlik anlayışı ile davranır.

Madde 2- 1-Herkes; ırk,renk,cinsiyet,dil,din,siyasal ya da başka bir görüş, ulusal ya da toplumsal köken, mülkiyet, doğuş ya da benzeri bir statü gibi her hangi bir ayrım gözetmeksizin bu bildirgede öne sürülen tüm hak ve özgürlüklere sahiptir.
2-Ayrıca, ister bağımsız olsun, ister vesayet altında ya da kendi kendini yönetmeyen bir ülke olsun, ister başka bir egemenlik sınırlaması bulunsun, bir kimsenin uyruğunda bulunduğu ülke ya da alanın siyasal, hukuksal ya da uluslararası statüsüne dayanılarak hiç bir ayrım gözetilemez.

Madde 3-Herkesin yaşama, kişi özgürlüğü ve güvenliği hakkı vardır.

Madde 4-Kimse, kölelik ya da kulluk altında tutulamaz: kölelik ya da köle ticareti her türüyle yasaktır.

Madde 5-Hiç kimseye işkence ya da zalimce, insanlık dışı ya da onur kırıcı davranış ve ceza uygulanamaz.

Madde 6-Herkesin, nerede olursa olsun, yasa önünde tanınma hakkı vardır.

Madde 7-Herkes yasa önünde eşittir ve herkesin ayrım gözetilmeksizin yasa tarafından eşit korunmaya hakkı vardır. Herkes, bu bildirgeye aykırı herhangi bir ayrımcılığa ve ayrımcılık kışkırtıcılığına karşı eşit korunma hakkına sahiptir.

Madde 8-Herkesin anayasa ya da yasayla tanınmış temel haklarını çiğneyen eylemlere karşı yetkili ulusal mahkemeler eliyle etkin bir yargı yoluna başvurma hakkı vardır.

Madde 9-Hiç kimse keyfi olarak yakalanamaz, tutuklanamaz ve sürgün edilemez.

Madde 10-Herkesin, hak ve hükümlülükleri belirlenirken ve kendisine herhangi bir suç yüklenirken tam bir eşitlikle bağımsız ve yansız bir mahkeme tarafından hakça ve açık yargılan maya hakkı vardır.

Madde 11-
1- Kendisine bir suç yüklenen herkes, savunması için gerekli olan tüm güvencelerinin tanındığı bir açık yargılanma yoluyla, yasaya göre suçluluğu kanıtlanana değin suçsuz sayılma hakkı vardır.
2- Hiç kimse ulusal ya da uluslararası hukuka göre bir suç oluşturmayan eylem veya kusurdan dolayı suçlu sayılamaz. Kimseye suçun işlendiği sırada uygulanabilecek olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez.

Madde 12-Kimsenin özel yaşamı, ailesi konutuna ya da haberleşmesine keyfi olarak karışılamaz, şeref ve adına saldırılamaz. Herkesin bu gibi karışma ve saldıralara karşı yasa tarafından korunma hakkı vardır.
Madde 13-
1- Herkesin bir devlet sınırları içinde yer değiştirme ve oturma özgürlüğüne hakkı vardır.
2- Herkes kendi ülkesi de dahil, herhangi bir ülkeden ayrılma ve ülkesine dönme hakkına sahiptir.

Madde 14-
1- Herkesin zulüm altında başka ülkelere sığınma olanaklarından yararlanma hakkı vardır.
2- Gerçekten siyasal nitelik taşıyan suçlardan ya da Birleşmiş Milletlerin amaç ve ilkelerine aykırı eylemlerden doğan kovuşturma durumunda bu haktan yararlanılamaz.

Madde 15-
1- Herkesin bir uyrukluğa hakkı vardır.
2- Kimse keyfi olarak uyrukluktan yoksun bırakılamaz. Kimsenin uyrukluğunu değiştirme hakkı yadsınamaz.

Madde 16-
1- Yetişkin erkeklerle, kadınların, ırk, uyrukluk ya da din bakımından herhangi bir kısıtlama yapılmaksızın evlenme ve aile kurmaya hakkı vardır. Evlenirken, evlilik sırasında ve evliliğin bozulmasına ilişkin hakları eşittir.
2- Evlilik, ancak istekli eşlerin özgür ve tam oluruyla yapılır.
3- Aile, toplumun doğal ve temel birimidir ve toplum ve devlet tarafından korunur.

Madde 17-
1- Herkesin, tek başına ya da başkaları ile birlikte, mülkiyet hakkı vardır.
2- Kimse keyfi olarak mülkiyetten yoksun bırakılamaz.

Madde 18-Herkesin düşünce, vicdan ve din özgürlüğüne hakkı vardır. Bu hak, din ya da inancı değiştirme özgürlüğünü tek başına veya toplumca, açık ya da özel olarak öğretme, uygulama, ibadet ve gözetim yoluyla açıklama özgürlüğünü içerir.

Madde 19-Herkesin görüş ve anlatım özgürlüğü hakkı vardır. Bu hak, karışmasız görüş edinme ve hangi yoldan hangi ülkede olursa olsun bilgi ve düşünceleri arama, alma ve yayma özgürlüğü içerir.

Madde 20-
1- Herkes, barışçı toplanma ve dernek kurma hakkına sahiptir.
2- Hiç kimse bir derneğe girmeye zorlanamaz.

Madde 21-
1- Herkes, doğrudan ya da özgürce seçilmiş temsilciler aracılığıyla ülkesinin yönetimine katılma hakkına sahiptir.
2- Herkesin, ülkesindeki kamu hizmetlerine eşit girme hakkı vardır.
3- Halkın istemi, yönetim otoritesinin temelidir. Bu istem, genel ve eşit, gizli ve özgür oya dayalı dönemsel ve gerçek seçimlerle belirtilir.

Madde 22-Herkesin, toplumun bir üyesi olarak, toplumsal güvenliğe hakkı vardır. Ulusal çabalarla ve Uluslararası işbirliği yoluyla ve her devletin örgütle kaynaklarına göre herkes onur ve kişiliğinin özgür gelişmesinin ayrılmaz bir öğesi olarak ekonomik, toplumsal ve kültürel haklarının gerçekleşmesi hakkına sahiptir.

Madde 23-
1- Herkesin çalışma, işini özgürce seçme, adil ve elverişli koşullarda çalışma ve işsizliğe karşı korunma hakkı vardır.
2- Herkesin, herhangi bir ayrım gözetmeksizin, eşit iş için eşit ücrete hakkı vardır.
3- Herkesin kendisi ve ailesi için insan onuruna yaraşır ve gereğinde başka toplumsal korunma yollarıyla desteklenmiş bir yaşam sağlayacak adil ve elverişli bir ücrete hakkı vardır.
4- Herkesin çıkarını korumak için sendika kurma veya sendikaya üye olma hakkı vardır.

Madde 24- Herkesin dinlenme, eğlenme özellikle çalışma müddetinin makul surette belirlenmesine ve belirli zamanlarda ücret artırımı hakkı vardır.

Madde 25-
1- Herkesin, kendisi ve ailesinin sağlık ve gönenci için beslenme, giyim, konut ve tıbbi bakım hakkı vardır. Herkes; işsizlik, hastalık, sakatlık, dulluk, yaşlılık ve kendi denetiminin dışındaki koşullardan doğan geçim sıkıntısı durumunda güvenlik hakkına sahiptir.
2- Analar ve çocukların özel bakım ve yardım hakları vardır. Tüm çocuklar, evlilik içi ya da evlilik dışı doğmuş olmalarına bakılmaksızın aynı toplumsal korumadan yararlanır.

Madde 26-
1- Herkes, eğitim hakkına sahiptir. Eğitim, en azından ilk ve temel eğitim aşamasında parasızdır. İlköğretim zorunludur. Teknik ve Mesleksel eğitim herkese açıktır. Yüksek öğretim yeteneğe göre herkese eşit olarak sağlanır.
2- Eğitim insan kişiliğini tam geliştirmeye ve insan haklarına, temel özgürlüklere saygıyı güçlendirmeye yönelik olmalıdır. Eğitim, tüm uluslar, ırklar ve dinsel gruplar arasında anlayış, hoşgörü ve dostluğu özendirmeli ve birleşmiş Milletlerin barışı koruma yolundaki etkinliklerini daha da geliştirmelidir.
3- Ana Babalar çocuklarına verilecek eğitimi seçmede öncelikle hak sahibidir.

Madde 27-
1- Herkes, topluluğun kültürel yaşamına özgürce katılma, sanattan yararlanma ve bilimsel gelişmeye katılma ve bundan yararlanma hakkına sahiptir.
2- Herkesin yaratıcısı olduğu bilim, yazın ve sanat ürünlerinden doğan manevi ve maddi çıkarlarının korunmasına hakkı vardır.

Madde 28- Herkesin bu bildirgede ileri sürülen hak ve özgürlüklerin tam olarak gerçekleşeceği bir toplumsal ve Uluslararası düzene hakkı vardır.

Madde 29-
1- Herkesin, kişiliğinin özgürce ve tam gelişmesine olanak veren topluluğa karşı ödevleri vardır.
2- Herkes, hak ve özgürlüklerinin tanınması ve bunlara saygı gösterilmesinin sağlanması ve demokratik bir toplumda genel ahlak ve kamu düzeniyle genel gönenç gereklerinin karşılanması amacıyla yasayla belirlenmiş sınırlamalara bağlı olabilir.
3- Bu hak ve özgürlükler hiç bir koşulda Birleşmiş milletlerin amaç ve ilkelerine aykırı olarak kullanılamaz.

Madde 30- Bu Bildirgenin hiç bir hükmü, herhangi bir devlet, grup ya da kişiye, burada ileri sürülen hak ve özgürlüklerden herhangi birisinin yok edilmesini amaçlayan herhangi bir etkinlikte ve eylemde bulunma hakkını verir biçimde yorumlanamaz.